Quetiapine versus olanzapine: toepassingen en bijwerkingen

Quetiapine en olanzapine zijn beide atypische antipsychotica, maar het zijn niet zomaar alternatieve slaaptabletten. Hun rol hangt af van de diagnose, de behandelfase en de toedieningsvorm. Een vergelijking is vooral nuttig als die de afwegingen binnen uw eigen behandelplan helpt verduidelijken: wat wordt behandeld, wat is verbeterd en welke ongewenste effecten aanleiding geven tot een verandering. Een vergelijking kan niet voor u bepalen welke dosis of welk vervangend geneesmiddel geschikt is.

Welke toepassingen overlappen?

Beide geneesmiddelen worden gebruikt bij schizofrenie en bepaalde vormen van een bipolaire stoornis. Olanzapine speelt een rol bij de behandeling van manie en het voorkomen van terugkeer bij patiënten voor wie dit geschikt is. Quetiapine kan worden gebruikt bij manische en depressieve symptomen van een bipolaire stoornis en bij voortgezette behandeling. De exacte indicaties hangen af van het product, de leeftijdsgroep en het land. Vraag welke specifieke toepassing voor u geldt, in plaats van dit af te leiden uit de naam van de geneesmiddelgroep. [1] [2]

Iemand die een antipsychoticum gebruikt, heeft niet noodzakelijk schizofrenie. Ook kunnen twee mensen met dezelfde diagnose verschillende doelen hebben, omdat de ene een acute episode doormaakt en de andere preventie overweegt. Uit de voorschrijfgegevens moet dat doel duidelijk worden voor zorgverleners die niet betrokken waren bij de start van de behandeling.

Bij de behandeling van depressie is een aanvullend onderscheid nodig

Quetiapine wordt gebruikt bij bipolaire depressie, en bepaalde toedieningsvormen worden naast andere behandelingen gebruikt bij een depressieve stoornis. Olanzapine in combinatie met fluoxetine heeft een specifieke rol in sommige behandelplannen voor depressie. Dit zijn geen onderling uitwisselbare indicaties voor olanzapine alleen of voor elke dosis quetiapine. De rol van de combinatie en de reden voor elke werkzame stof moeten worden toegelicht. [3] [5]

Vraag vóór een vergelijking of de behandelaar een bipolaire depressie, een depressieve stoornis of psychotische symptomen tijdens een stemmingsepisode behandelt. Een vergelijking die alleen op het woord depressie is gebaseerd, kan belangrijke verschillen in de behandeling over het hoofd zien. Bespreek eerdere perioden met een ongewoon verhoogde stemming, minder behoefte aan slaap of impulsiviteit voordat een behandelplan met een antidepressivum wordt gewijzigd.

Wat kan vergelijkend onderzoek aantonen?

In het gerandomiseerde CATIE-onderzoek bij mensen met chronische schizofrenie werden verschillende antipsychotica vergeleken, waaronder quetiapine en olanzapine. De metabole bevindingen lieten bij olanzapine een grotere gewichtstoename en minder gunstige veranderingen in verschillende metabole meetwaarden zien dan bij de andere onderzochte geneesmiddelen. Dit is relevant bewijs over een onderzochte populatie, geen garantie voor het effect bij ieder individu of bij elke diagnose. [6]

Vat deze vergelijking niet op als een aanwijzing dat quetiapine geen invloed kan hebben op het gewicht of de glucosewaarden. Bij beide middelen zijn controles nodig. Evenmin mag een onderzoeksgemiddelde zwaarder wegen dan het feit dat een geneesmiddel bij een bepaalde persoon goed heeft gewerkt. Bespreek zowel het wetenschappelijke bewijs als uw eigen reactie op de behandeling, waaronder de vraag of een voorgestelde overstap een ander probleem kan veroorzaken.

Slaperigheid is niet hetzelfde als een geslaagde behandeling

Beide geneesmiddelen kunnen slaperigheid, duizeligheid en vermoeidheid veroorzaken. Deze effecten kunnen optreden voordat het beoogde psychiatrische effect volledig merkbaar is. Beoordeel de behandeling niet alleen op hoe snel u ervan in slaap valt en ga er niet van uit dat een sterker sederend geneesmiddel doeltreffender is voor de diagnose. Het doel moet ook het functioneren overdag en verlichting van de behandelde symptomen omvatten. [1] [2]

Beschrijf de invloed op dagelijkse activiteiten: moeite met wakker worden, de werkdag met moeite doorkomen, tijdens een gesprek in slaap vallen of u onvast voelen bij het opstaan. Rijd niet en gebruik geen gevaarlijke apparatuur als uw functioneren verminderd is. Bij een zinvolle evaluatie wordt onderscheid gemaakt tussen verbeterde slaap en ongewenste sedatie overdag, en wordt nagegaan of slaapproblemen een eigen beoordeling nodig hebben in plaats van nog een sederend middel.

Gewicht, eetlust en metabole gezondheid

Quetiapine en olanzapine kunnen de eetlust, het gewicht en de metabole gezondheid beïnvloeden. De patiënteninformatie over olanzapine beschrijft specifiek mogelijke stijgingen van de bloedsuiker- en cholesterolwaarden. Bij quetiapine wordt ook gewaarschuwd voor het metabool syndroom. Controles zijn belangrijk, ook als iemand geen verandering in de eetlust merkt of denkt dat het gewicht stabiel is gebleven. [1] [7]

Vraag om een uitgangsmeting en een plan voor vervolgcontroles van gewicht, bloeddruk, glucose of HbA1c en lipiden, afgestemd op de feitelijke omstandigheden. Bespreek zorgen tijdig in plaats van te wachten totdat ze onomkeerbaar aanvoelen. Bij een evaluatie kunnen voedingsbegeleiding, belemmeringen voor lichaamsbeweging, andere medische factoren en de psychiatrische medicatie in samenhang worden bekeken. Gewichtsverandering mag niet worden gezien als een teken van een zwak karakter of als een reden om zonder plan te stoppen met effectieve behandeling.

Verschillende toedieningsvormen van quetiapine hebben verschillende gebruiksinstructies

De gebruiksinstructies voor quetiapine met directe afgifte en met verlengde afgifte mogen niet door elkaar worden gebruikt. De innameschema’s en instructies rond voeding verschillen. Tabletten met verlengde afgifte moeten in hun geheel worden doorgeslikt en mogen niet worden fijngemaakt of gebroken. De Amerikaanse patiënteninformatie vermeldt dat ze zonder voedsel of met een lichte maaltijd moeten worden ingenomen. Volg de bijsluiter van uw eigen product en bespreek tegenstrijdige adviezen met een apotheker. [3]

Noem bij de evaluatie zowel de toedieningsvorm als de sterkte. Een onbekende verpakking kan wijzen op een ander merk, maar ga er niet van uit dat bij elke verandering de afgifte-eigenschappen gelijk blijven. Bespreek slikproblemen, onregelmatige maaltijdpatronen of leveringsproblemen in plaats van die met extra tabletten te compenseren.

Olanzapinetabletten en -injecties hebben niet hetzelfde behandelschema

Orale olanzapine wordt doorgaans eenmaal per dag ingenomen, met of zonder voedsel. Gewone tabletten en orodispergeerbare tabletten hebben verschillende gebruiksinstructies, en voor injecteerbare producten gelden eigen afspraken voor de toediening en begeleiding. In een behandelplan moet de daadwerkelijke toedieningsvorm worden vermeld. Vervang een uitgestelde injectie niet door een geschatte orale dosis en beschouw een orodispergeerbare tablet niet als bewijs dat alle producten volgens hetzelfde tijdschema werken. [8]

Vraag wie verantwoordelijk is voor het volgende recept of de volgende afspraak, welke controles bij het product horen en wat er gebeurt als de behandeling wordt onderbroken. Houd de actuele medicatielijst beschikbaar wanneer u van de ene zorgdienst naar de andere overgaat. Een overgenomen instructie om olanzapine voort te zetten is onvolledig als niet wordt vermeld wat er daadwerkelijk wordt toegediend.

Roken is een bijzonder belangrijk aandachtspunt bij olanzapine

Stoppen met roken of minder roken kan de blootstelling aan olanzapine verhogen en ongewenste effecten zoals duizeligheid, sedatie of een lage bloeddruk versterken. Opnieuw beginnen met roken kan het effect verminderen. Vertel de voorschrijver over een stoppoging, een opname in een rookvrije omgeving of het hervatten van roken na ontslag. Deze veranderingen vragen om een individuele evaluatie, niet om een standaard procentuele aanpassing die u thuis zelf uitvoert. [9]

Pas de instructies over roken bij olanzapine niet automatisch toe op quetiapine of op elk psychiatrisch geneesmiddel. Het mechanisme en de klinische betekenis hangen af van het product. Vraag de apotheker om de volledige medicatielijst te beoordelen en vast te leggen welke actie nodig is. Een plan moet veilig stoppen met roken ondersteunen, in plaats van de wisselwerking als reden te gebruiken om te blijven roken.

Andere wisselwerkingen en aandoeningen

Quetiapine heeft wisselwerkingen met bepaalde antibiotica, antischimmelmiddelen en andere geneesmiddelen, en grapefruitsap moet worden vermeden. Bij beide geneesmiddelen moet het gelijktijdige gebruik van andere sederende behandelingen en alcohol worden beoordeeld. Vertel het behandelteam over hartritmestoornissen, lage bloeddruk, epileptische aanvallen, leverziekte, diabetes en geneesmiddelen die door andere zorgverleners zijn voorgeschreven. Ook een nieuwe korte kuur kan van belang zijn, niet alleen langdurige medicatie. [1] [4]

Zwangerschap, borstvoeding en een kinderwens vragen om een individueel gesprek. De gevolgen van een onbehandelde psychiatrische aandoening moeten naast de risico’s van geneesmiddelen worden afgewogen. Stap niet over vanuit de aanname dat één product voor iedereen veiliger is tijdens de zwangerschap, en stop na een positieve zwangerschapstest niet abrupt zonder op korte termijn medisch advies te vragen. [1] [4]

Bewegingsklachten en ernstige waarschuwingen

Beide geneesmiddelen kunnen bijwerkingen op het gebied van beweging veroorzaken. Nieuwe onwillekeurige bewegingen van mond, tong of ledematen, uitgesproken rusteloosheid of stijfheid moeten worden beoordeeld. Koorts met ernstige stijfheid, verwardheid of een onregelmatige hartslag kan wijzen op een ernstige reactie. Ineenzakken, een epileptische aanval, een ernstige allergische reactie of ademhalingsproblemen vereisen spoedeisende hulp. Meld symptomen in plaats van aan te nemen dat een middel dat atypisch wordt genoemd deze niet kan veroorzaken. [3] [4]

Ouderen met een aan dementie gerelateerde psychose hebben bij gebruik van antipsychotica een verhoogd sterfterisico. De Amerikaanse patiënteninformatie vermeldt dat noch quetiapine noch olanzapine door de FDA is goedgekeurd voor aan dementie gerelateerde gedragsproblemen. Ook direct suïcidegevaar of een aanzienlijke verslechtering van de psychische gezondheid vraagt om een urgente beoordeling, niet om een regulier gesprek over welke tablet de voorkeur heeft. [3] [4]

Alcohol, verslaving en detoxificatie

Geen van beide geneesmiddelen mag worden gebruikt als een zelfgekozen detoxificatieschema. Iemand met een psychose en problemen met middelengebruik heeft een beoordeling en een gecoördineerde behandeling van beide problemen nodig. NICE wijst niet op een algemeen voordeel van een bepaald antipsychoticum specifiek bij gelijktijdig middelenmisbruik. Een voorschrift kan gericht zijn op de psychiatrische diagnose zonder het ontwenningsproces zelf te behandelen. [10]

Bespreek uw daadwerkelijke gebruik van alcohol, opioïden, stimulerende of kalmerende middelen en recente verminderingen daarvan. Beschouw meer slapen niet als bewijs dat de ontwenning onder controle is, en sla voorgeschreven medicatie niet over om drinken veiliger te laten lijken. De gids over alcohol en geneesmiddelen biedt een apart kader voor dat gesprek.

Stoppen of overstappen

Abrupt stoppen met quetiapine kan ontwenningsverschijnselen veroorzaken, en bij beide geneesmiddelen is een individueel plan nodig wanneer de behandeling verandert. De voorschrijver moet rekening houden met de oorspronkelijke aandoening, de huidige reactie op de behandeling, eerdere episodes en ongewenste effecten. Een overstap is geen uitwisseling van milligram voor milligram, en oude medicatie mag na een aanzienlijke onderbreking niet op eigen initiatief worden hervat. [1] [3]

Vraag wat er verandert, wat hetzelfde blijft en wanneer de volgende evaluatie plaatsvindt. Noteer symptomen en datums zonder vooraf te besluiten dat elk probleem door ontwenning of een terugval moet komen. Bespreek tijdens de afspraak uw belangrijkste prioriteit: betere symptoombeheersing, minder sedatie, zorgen over het gewicht of een eenvoudiger innameschema. Het plan moet uitleggen hoe die prioriteit wordt aangepakt.

Veelgestelde vragen

Is één van de geneesmiddelen altijd beter voor de slaap?

Nee. Sedatie is geen volledig behandeldoel, en slapeloosheid kan een aparte beoordeling nodig hebben. Vergelijk het beoogde psychiatrische effect en de effecten overdag.

Zijn metabole controles bij quetiapine niet nodig?

Nee. Beide geneesmiddelen kunnen het gewicht en de metabole gezondheid beïnvloeden, dus controles blijven van belang.

Wat moet ik meenemen naar de evaluatie?

Neem het exacte product, uw actuele medicatielijst, recente onderzoeksuitslagen en voorbeelden van verbetering of problemen mee. De checklist voor medicatiebeoordeling kan helpen.

Wetenschappelijk bewijs en bronnen

Lees de informatie over quetiapine en olanzapine of ga terug naar het A-Z-overzicht.

Medische beoordeling van de Engelse brontekst: Dr. Sarah Boss, MD.

Een vertrouwelijk eerste gesprek

U hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Ons aanmeldteam beantwoordt uw vragen over de behandeling en het verblijf en legt uit welke informatie nodig is voor de intake.

Bij COGNIFUL op Mallorca verblijft u in een eigen suite in een gedeelde residentie met maximaal vier cliënten. Klinische sessies en lichaamsgerichte behandelingen zijn individueel. Bekijk de kosten en aanmeldingsinformatie en bespreek met het team welke informatie nodig is voor de klinische beoordeling.

Ons gezamenlijke aanmeldteam

Ons aanmeldteam bellen+41 44 500 5111 E-mail sturen[email protected]

Quetiapine versus olanzapine: toepassingen, slaperigheid, gewicht en evaluatie van de behandeling