Chloorpromazine: psychose, andere toepassingen, bijwerkingen en onttrekking

Chloorpromazine is een ouder antipsychoticum met verschillende klinische toepassingen. Het kan worden voorgeschreven bij psychose of manie, maar sommige preparaten worden ook gebruikt bij ernstige misselijkheid of aanhoudende hik. Deze toepassingen mogen niet met elkaar worden verward: de reden voor de behandeling bepaalt het verwachte voordeel, de duur en het evaluatieplan. Chloorpromazine kan aanzienlijke sedatie en andere bijwerkingen veroorzaken, dus een rustiger voorkomen is niet voldoende om te beoordelen of de behandeling helpt.

Wat is chloorpromazine?

Chloorpromazine behoort tot de fenothiazinen, een groep antipsychotica van de eerste generatie. Het beïnvloedt de dopamineoverdracht en andere receptorsystemen. Dit helpt verklaren waarom het invloed kan hebben op psychotische symptomen, misselijkheid, alertheid en bloeddruk. Door de brede farmacologische effecten moet bij het voorschrijven ook aandacht worden besteed aan meer dan alleen de aandoening die wordt behandeld. [1]

Thorazine is een bekende historische Amerikaanse merknaam, maar de beschikbaarheid van het merk verschilt van die van generiek chloorpromazine. Controleer altijd de werkzame stof en de toedieningsvorm, in plaats van af te gaan op een merknaam die u zich herinnert. Voor een eerder in het ziekenhuis gegeven injectie, een voorgeschreven drank en een verpakking tabletten kunnen verschillende instructies gelden.

Toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg

Chloorpromazine heeft een gevestigde rol bij de behandeling van schizofrenie en verschijnselen van psychotische stoornissen. De aangehaalde Amerikaanse productinformatie vermeldt ook manische symptomen. Het is geen algemeen middel tegen stress, ongecompliceerde slapeloosheid of somberheid. Bij iemand met een bipolaire stoornis zijn de ziektefase en de behandeldoelen op langere termijn van belang; een voorschrift voor de acute fase bepaalt niet automatisch het plan voor de onderhoudsbehandeling. [2]

Bij een zinvolle evaluatie wordt nagegaan of belastende stemmen, achterdocht, agitatie of gedesorganiseerd denken zijn verminderd en of het dagelijks leven beter hanteerbaar is geworden. Medicatie moet psychologische behandeling en praktische inspanningen voor herstel ondersteunen, niet vervangen. De gids over antipsychotica van de eerste generatie licht de bredere geneesmiddelgroep toe, zonder ervan uit te gaan dat alle middelen binnen die groep gelijkwaardig zijn.

Andere toepassingen betekenen niet dat er een psychiatrische diagnose is

Bepaalde chloorpromazinepreparaten zijn geïndiceerd voor misselijkheid en braken, hardnekkige hik, angst vóór een operatie en bepaalde specialistische medische situaties. Iemand die het om een van deze redenen krijgt, mag daaruit niet afleiden dat diegene schizofrenie heeft. Omgekeerd mogen instructies voor een korte kuur tegen misselijkheid niet worden toegepast op een langdurige psychiatrische behandeling. De lokale toelating en het daadwerkelijke voorschrift blijven van belang. [1]

Misselijkheid is een symptoom en geen volledige diagnose. Vertel de behandelaar over buikpijn, obstipatie, hoofdletsel, koorts of veranderingen in het bewustzijn, in plaats van alleen om sterkere symptoomverlichting te vragen. Een middel dat braken vermindert, pakt niet noodzakelijk de onderliggende oorzaak aan.

Doelen afspreken vóór de start

Leg vóór het voorschrijven van medicatie voor een langdurige psychiatrische behandeling vast welke symptomen worden aangepakt, wat eerdere behandelervaringen waren en welke ongewenste effecten het dagelijks leven vooral zouden verstoren. De ene persoon vindt het belangrijk om op het werk alert te blijven; een ander maakt zich zorgen over vallen, seksueel functioneren of gewicht. Deze voorkeuren moeten meewegen in gezamenlijke beslissingen en niet als ondergeschikt aan symptoomscores worden beschouwd. [3]

Vraag wanneer de verdraagbaarheid in de beginfase wordt beoordeeld en welk voordeel op langere termijn wordt verwacht. Een proefbehandeling met medicatie is gemakkelijker te beoordelen wanneer het daadwerkelijke gebruik, de slaap, het functioneren en de bijwerkingen samen worden bijgehouden. Verhoog de medicatie niet op eigen initiatief omdat de eerste dagen anders aanvoelen dan verwacht.

Toedieningsvormen en praktisch gebruik

Afhankelijk van de markt kunnen chloorpromazinepreparaten verkrijgbaar zijn in verschillende orale vormen of als injectie. Behandeling met injecties vindt plaats onder professionele begeleiding; injecties mogen niet voor tabletten worden ingewisseld door alleen de getallen te vergelijken. Gebruik bij een voorgeschreven drank het meegeleverde doseerhulpmiddel en controleer de concentratie. Een huishoudlepel is geen betrouwbaar doseerhulpmiddel.

Bespreek met de apotheker eventuele problemen met slikken, het openen van verpakkingen of het volgen van een innameschema. Vraag wat u moet doen na een vergeten dosis, in plaats van de volgende dosis te verdubbelen. Bij ontslag uit het ziekenhuis moet het ontslagplan aangeven of tijdelijke medicatie is beëindigd en welke vaste behandelingen moeten worden voortgezet. Neem alleen de actuele instructies op in de lijst van medicijnen die u momenteel gebruikt.

Sedatie, bloeddruk en vallen

Slaperigheid en verminderd denkvermogen of verminderde coördinatie kunnen optreden. Chloorpromazine kan ook een bloeddrukdaling bij het opstaan veroorzaken, met duizeligheid, een licht gevoel in het hoofd of flauwvallen. Deze effecten kunnen vooral in het begin van de behandeling of na een wijziging hinderlijk zijn. Rijd niet en bedien geen machines zolang deze effecten uw functioneren beperken. Meld vallen of bijna-vallen, in plaats van dit als onvermijdelijk te accepteren. [2]

Alcohol en andere sederende medicijnen kunnen de situatie verergeren. Neem voorgeschreven slaapmiddelen, antihistaminica, opioïden en eventuele andere middelen door. Bij iemand die buitensporig slaperig lijkt, moet de oorzaak worden onderzocht, vooral als de ademhaling traag is of de persoon moeilijk wakker te krijgen is.

Obstipatie, droge mond en plasklachten

De anticholinerge effecten van chloorpromazine kunnen bijdragen aan een droge mond, wazig zien, obstipatie en moeite met plassen. Deze effecten kunnen zich opstapelen wanneer andere medicijnen een vergelijkbare werking hebben. Bespreek aanzienlijke obstipatie tijdig; een opgezette buik, hevige pijn, braken of niet kunnen plassen vereist een dringende beoordeling in plaats van voortgezette zelfbehandeling. [1]

Vertel het behandelteam over bestaand glaucoom, prostaat- of blaasproblemen en darmaandoeningen. Houd veranderingen bij nadat nieuwe medicijnen zijn toegevoegd. Allergie- en slaapmiddelen zonder recept worden gemakkelijk vergeten bij het uitvragen van medicatiegebruik, terwijl ze belangrijk kunnen zijn voor de totale belasting door bijwerkingen.

Bewegingsstoornissen en hormonale effecten

Stijfheid, tremor, vertraagde bewegingen, pijnlijke spierspasmen en een onaangename bewegingsdrang kunnen optreden. Nieuwe spasmen in de nek of keel vereisen spoedbeoordeling, vooral wanneer de ademhaling of het slikken wordt belemmerd. Tardieve dyskinesie gaat gepaard met onwillekeurige bewegingen die kunnen aanhouden; nieuwe bewegingen van de mond, tong of ledematen moeten daarom snel worden gemeld. [2]

Door hormonale effecten kunnen ook veranderingen aan de borsten, melkproductie, menstruatiestoornissen en seksuele problemen optreden. Beschrijf uw klachten concreet in plaats van zonder plan met de medicatie te stoppen. Deze problemen kunnen aanleiding geven om prolactine, andere voorgeschreven medicijnen of alternatieve verklaringen te beoordelen. Bij een evaluatie moet worden besproken hoe de symptomen relaties en de kwaliteit van leven beïnvloeden.

Warmte, zonlicht, ogen en levergezondheid

Chloorpromazine kan de gevoeligheid voor zonlicht verhogen en de temperatuurregulatie verstoren. Bespreek voorzorgsmaatregelen voor warm weer, zware lichamelijke inspanning of werk bij hoge temperaturen. Vermijd overmatige blootstelling aan de zon en gebruik passende bescherming. Aanhoudende veranderingen in het gezichtsvermogen moeten worden beoordeeld, en bij langdurige behandeling kunnen oogonderzoeken nodig zijn. [2]

Een gele huid of geel oogwit, donkere urine of zich ernstig ziek voelen zonder duidelijke oorzaak kan wijzen op leverproblemen en moet met spoed worden gemeld. Koorts, keelpijn, ongewone blauwe plekken of herhaalde infecties kunnen bloedonderzoek nodig maken. Voordat een behandeling wordt gekozen, moet de voorschrijver op de hoogte zijn van eerdere leverschade of ernstige reacties op verwante fenothiazinen.

Controle en kwetsbare situaties

Langdurige behandeling met antipsychotica vereist controle van het gewicht, de metabole gezondheid, de bloeddruk, bewegingsklachten en andere individuele risico’s. Een voorgeschiedenis van hartproblemen en medicijnen met wisselwerkingen kunnen een ECG-beoordeling belangrijk maken. Laboratoriumonderzoek is slechts één onderdeel van de evaluatie: iemand kan aanvaardbare bloeduitslagen hebben en toch last hebben van sterk beperkende sedatie of rusteloosheid. [3]

Voor antipsychotica, waaronder chloorpromazine, gelden waarschuwingen voor een verhoogde sterfte bij ouderen met een aan dementie gerelateerde psychose. In de aangehaalde Amerikaanse productinformatie zijn ze niet goedgekeurd voor die indicatie. Zwangerschap en borstvoeding vereisen een individueel afgestemd gesprek. Informeer chirurgische, tandheelkundige en spoedzorgteams over de behandeling, omdat anesthesie, andere medicijnen en sommige onderzoeken een specifieke planning kunnen vereisen. [1]

Verslavingsbehandeling en beperkingen bij detoxificatie

Chloorpromazine is geen op zichzelf staande behandeling voor alcoholonttrekking en biedt niet de bescherming tegen epileptische aanvallen die in een passend ontwenningsplan nodig is. Het kan de convulsiedrempel verlagen, en sedatie kan de beoordeling bemoeilijken. Het vervangt evenmin behandeling met buprenorfine of methadon bij een stoornis in het gebruik van opioïden, of naloxon bij een opioïdgerelateerde noodsituatie. [1]

Iemand kan behandeling voor psychose nodig hebben terwijl diegene afzonderlijk verslavingszorg ontvangt. De teams moeten de voorgeschiedenis, voorschriften en controles op elkaar afstemmen, in plaats van aan te nemen dat één medicijn beide aandoeningen behandelt. Leg vast wanneer middelen zijn gebruikt en wanneer symptomen veranderen, vooral rond intoxicatie of onttrekking. [4]

Stoppen en symptomen die spoed vereisen

Abrupt stoppen na regelmatig gebruik kan misselijkheid, braken, duizeligheid of trillerigheid veroorzaken, en psychiatrische symptomen kunnen terugkeren. De voorschrijver moet dosisverlagingen of een overstap plannen, met vervolgcontroles. Een online afbouwschema of de dosisomrekening van iemand anders vervangt geen individueel plan. Onttrekkingsverschijnselen alleen bewijzen geen verslaving. [2]

Koorts met ernstige spierstijfheid of verwardheid, collaps, epileptische aanvallen, ernstige ademhalingsproblemen of een ernstige allergische reactie vereisen spoedbeoordeling. Ook bij een vermoeden van overdosering is onmiddellijk advies nodig. Deze situaties verschillen van de gebruikelijke planning voor het stoppen met medicatie; beoordeling mag niet worden uitgesteld tot een geplande controle.

Een zinvolle evaluatie van sedatie

Als vermoeidheid de belangrijkste klacht is, beschrijf dan wanneer die optreedt en niet alleen hoe ernstig die is. Noteer of de vermoeidheid na elke dosis volgt, bij het wakker worden aanwezig is of erger werd nadat een ander medicijn was gestart. Vermeld ook duizeligheid bij het opstaan, verstoorde slaap en momenten waarop u onbedoeld in slaap bent gevallen. Dit geeft de behandelaar een duidelijker uitgangspunt dan de aanname dat elk moment van weinig energie een rechtstreeks effect van de medicatie is.

Beschrijf ook bij welke symptomen chloorpromazine heeft geholpen. Bij een evaluatie kan het voordeel dan worden afgewogen tegen de praktische nadelen van sedatie en kan het hele plan worden bekeken. De oplossing is niet noodzakelijk om een ander medicijn voor de alertheid toe te voegen of de dosis vóór het werk over te slaan. Die benaderingen kunnen nieuwe wisselwerkingen veroorzaken of de behandeling ontregelen. Spreek een schriftelijk plan, een evaluatiedatum en eventuele beperkingen voor autorijden of gevaarlijke activiteiten af zolang de wijzigingen worden beoordeeld. Neem met uw toestemming iemand mee die u ondersteunt als diegene kan helpen veranderingen toe te lichten die u zelf niet hebt opgemerkt.

Veelgestelde vragen

Is chloorpromazine alleen een kalmerend middel?

Nee. Het heeft een antipsychotische werking en andere klinische effecten, maar sedatie kan sterk op de voorgrond staan. Het behandeldoel moet verlichting van symptomen en beter functioneren zijn, niet alleen iemand slaperig maken.

Kan het tijdens detoxificatie als slaapmiddel worden gebruikt?

Gebruik het niet op eigen initiatief voor dat doel. Onttrekking van alcohol of kalmerende middelen kan een dringende beoordeling vereisen, en chloorpromazine kan risico’s toevoegen zonder het onderliggende onttrekkingsproces te behandelen.

Wat moet bij een evaluatie worden besproken?

Neem voorbeelden mee van voordelen en problemen, waaronder alertheid, darmfunctie, bewegingen en eventuele valincidenten. Neem de volledige medicatielijst, controles van de lichamelijke gezondheid en het plan voor voortzetting of wijziging van de behandeling door. Bevestig wie na een eventuele overdracht van de zorg de medicatie zal voorschrijven en de controles zal uitvoeren.

Wetenschappelijke onderbouwing en bronnen

1. DailyMed: voorschrijfinformatie voor chloorpromazine.
2. MedlinePlus: chloorpromazine.
3. NICE: psychose en schizofrenie bij volwassenen.
4. NICE: psychose en gelijktijdig middelenmisbruik.

Medische beoordeling van de Engelse brontekst: Dr. Sarah Boss, MD.

Een vertrouwelijk eerste gesprek

U hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Ons aanmeldteam beantwoordt uw vragen over de behandeling en het verblijf en legt uit welke informatie nodig is voor de intake.

Bij COGNIFUL op Mallorca verblijft u in een eigen suite in een gedeelde residentie met maximaal vier cliënten. Klinische sessies en lichaamsgerichte behandelingen zijn individueel. Bekijk de kosten en aanmeldingsinformatie en bespreek met het team welke informatie nodig is voor de klinische beoordeling.

Ons gezamenlijke aanmeldteam

Ons aanmeldteam bellen+41 44 500 5111E-mail sturen[email protected]Contactopties