Asenapine: gebruik bij bipolaire stoornis en schizofrenie, tabletten, pleisters en veiligheid

Asenapine laat zien waarom de toedieningsvorm en het land waar een geneesmiddel wordt voorgeschreven net zo belangrijk zijn als een vertrouwde geneesmiddelnaam. Voor een tablet die onder de tong oplost, gelden andere instructies dan voor een huidpleister, en de goedgekeurde toepassingen zijn niet identiek. Inzicht in die verschillen helpt praktische fouten te voorkomen en maakt gesprekken over symptoomverlichting, bijwerkingen en toekomstige wijzigingen in de behandeling nuttiger.

Waarvoor wordt asenapine gebruikt?

Asenapine is een atypisch antipsychoticum. In de Verenigde Staten zijn Saphris-tabletten voor sublinguaal gebruik geïndiceerd voor schizofrenie bij volwassenen en voor verschillende toepassingen bij een bipolaire I-stoornis: acute manische of gemengde episoden, onderhoudsbehandeling als monotherapie bij volwassenen en gebruik naast lithium of valproaat bij volwassenen. Bepaalde toepassingen bij acute bipolaire episoden omvatten ook kinderen en jongeren van tien tot en met zeventien jaar. Deze specifieke indicaties mogen niet worden veralgemeniseerd naar elke leeftijd of elke fase van een bipolaire stoornis. [1]

In de Europese Unie is Sycrest goedgekeurd voor matige tot ernstige manische episoden bij volwassenen met een bipolaire I-stoornis. De Amerikaanse Secuado-huidpleister wordt daarentegen gebruikt voor schizofrenie bij volwassenen. Controleer daarom de werkzame stof, toedieningsweg, merknaam, aandoening waarvoor het middel bedoeld is en de plaatselijke bijsluiter voordat u behandelervaringen uit verschillende landen vergelijkt. [3] [4]

Vraag bij de behandeling van een bipolaire stoornis of het doel is om een manie op dit moment onder controle te krijgen of om op langere termijn nieuwe episoden te voorkomen. Een geneesmiddelnaam betekent niet dat het middel een indicatie voor bipolaire depressie heeft. Bespreek bij schizofrenie welke specifieke symptomen en dagelijkse activiteiten de behandelaar hoopt te verbeteren. Het doel van het voorschrift moet worden vastgelegd, zodat andere zorgverleners dit bij een latere evaluatie kunnen begrijpen.

Hoe werkt het?

Asenapine beïnvloedt de signaaloverdracht via verschillende dopamine- en serotoninereceptoren. Het precieze therapeutische werkingsmechanisme is niet volledig vastgesteld. De term antipsychoticum beschrijft een geneesmiddelcategorie en is geen oordeel over de persoon die het gebruikt. De farmacologie bewijst evenmin dat iemands symptomen eenvoudigweg door een tekort aan een chemische stof worden veroorzaakt. Het effect van de behandeling en de bijwerkingen moeten nog steeds bij de persoon zelf worden gevolgd. [1]

Vraag wat als een betekenisvolle verbetering zou gelden. Regelmatiger slapen, minder last hebben van ongewone ervaringen of dagelijkse taken beter kunnen uitvoeren, kunnen relevante observaties zijn. Noteer slaperigheid, duizeligheid of een afgenomen activiteit afzonderlijk, zodat deze niet automatisch als verbetering worden gezien. Een bruikbaar plan moet waar nodig ook psychologische en praktische ondersteuning omvatten, en niet alleen een recept.

Sublinguale tabletten op de juiste manier gebruiken

Sublinguaal betekent onder de tong. Haal de tablet met droge handen uit de verpakking volgens de instructies op de verpakking en laat deze onder de tong oplossen. De tablet mag niet worden gedeeld, fijngemaakt, gekauwd of als een gewone tablet worden doorgeslikt. Eet of drink daarna tien minuten lang niets. Dit zijn instructies voor de opname van het geneesmiddel, geen vrijblijvende voorkeuren over smaak of gebruiksgemak. [1] [2]

Als u een dosis per ongeluk doorslikt of te snel daarna iets eet, vraag dan een apotheker wat u moet doen in plaats van zelf een extra tablet te nemen. Bespreek praktische problemen, zoals een erg droge mond, moeite met het openen van de verpakking of onzekerheid over het gebruik naast andere geneesmiddelen. Aan een apotheker laten zien hoe u het middel gebruikt, kan nuttiger zijn dan alleen bevestigen dat u de bijsluiter hebt gelezen.

Saphris wordt doorgaans tweemaal daags voorgeschreven. Houd u aan het voorgeschreven schema en verander dit niet in incidenteel gebruik bij klachten. Spreek af wat u moet doen als u een dosis vergeet en vraag advies voordat u na een langere onderbreking opnieuw begint. Bij een nieuw voorschrift moet duidelijk worden vermeld of andere geneesmiddelen tijdens het starten ongewijzigd blijven. [2]

Wat is er anders aan de pleister?

Secuado geeft asenapine af via de huid en wordt volgens een dagelijks schema aangebracht. De pleister moet op de aanbevolen plaatsen op een schone, droge, onbeschadigde huid worden aangebracht, waarbij de aanbrengplaats wordt afgewisseld. De pleister mag niet worden geknipt. Warmte van buitenaf kan de opname verhogen; volg daarom de voorzorgsmaatregelen van het product voor warmtekussens en vergelijkbare warmtebronnen. Verwijder de oude pleister voordat u de volgende aanbrengt. [3]

Een pleister is niet voor iedereen automatisch eenvoudiger. Vraag hoe u moet omgaan met huidirritatie, een pleister die loslaat, baden, lichaamsbeweging en het weggooien van pleisters. Gebruikte pleisters moeten volgens de bijsluiter worden behandeld en buiten bereik van kinderen en huisdieren worden gehouden. Gebruik niet meerdere pleisters om een andere tabletsterkte na te bootsen en vervang een gemiste sublinguale dosis niet door een pleister zonder een nieuw behandelplan. [3]

Het onderscheid moet in elke medicatielijst zichtbaar zijn. Noteer naast de naam ook de toedieningsvorm, vooral tijdens reizen of bij overdracht tussen zorgverleners. Controleer bij een verandering van de verpakking of de bedoelde toedieningsweg en het schema ongewijzigd zijn. Zo voorkomt u een vage overdrachtsinstructie, zoals alleen de mededeling om asenapine voort te zetten.

Gevoelens in de mond, sedatie en andere veelvoorkomende bijwerkingen

Sublinguale behandeling kan tijdelijke gevoelloosheid of een veranderd gevoel in de mond veroorzaken. Ook slaperigheid, duizeligheid, vermoeidheid, toegenomen eetlust, gewichtstoename en bewegingsklachten kunnen optreden. Noteer of een bijwerking na de tablet optreedt, op andere momenten verschijnt of dagelijkse activiteiten beïnvloedt. Een onaangename bijwerking verdient bespreking, ook als deze als veelvoorkomend wordt beschreven. [2]

Tijdelijke gevoelloosheid is iets anders dan zwelling van de tong of keel, netelroos, een piepende ademhaling of moeite met ademhalen. Ernstige allergische reacties kunnen optreden, ook na een van de eerste doses, en vereisen dringend medische hulp. Doe toenemende zwelling niet af als het te verwachten gevoel in de mond. Vertel de spoedhulpverleners welk geneesmiddel en welke toedieningsvorm u gebruikt, maar stel het zoeken van hulp niet uit om de verpakking erbij te zoeken. [1]

Rijd niet en bedien geen gevaarlijke apparatuur als u slaperig bent of uw functioneren op een andere manier verminderd is. Opstaan kan een licht gevoel in het hoofd of een gevoel van flauwvallen veroorzaken, en vallen verdient aandacht. Bespreek hoe de behandeling uw werk, zorgtaken en het opstaan tijdens de nacht beïnvloedt. Bij een evaluatie zijn de praktische gevolgen vaak nuttiger dan een lijst met bijwerkingen zonder context. [2]

Bewegingsklachten en controle van de lichamelijke gezondheid

Nieuw ontstane tremor, stijfheid, hinderlijke rusteloosheid of onwillekeurige bewegingen moeten worden beoordeeld. Acathisie kan lijken op toenemende angst, terwijl onwillekeurige bewegingen van de mond, tong of ledematen op tardieve dyskinesie kunnen wijzen. Ga er niet van uit dat een symptoom psychisch is alleen omdat het voorgeschreven middel voor psychische klachten wordt gebruikt. Een behandelaar moet mogelijk de bewegingsklachten onderzoeken en nagaan hoe deze samenhangen met wijzigingen in de behandeling. [1]

Bij een behandeling met antipsychotica horen controles van gewicht, bloeddruk, bloedglucose of HbA1c, bloedlipiden en effecten op het bewegen. NICE beveelt een uitgangsmeting en doorlopende beoordeling van de lichamelijke gezondheid aan tijdens de behandeling van schizofrenie. De effecten van asenapine op prolactine kunnen ook relevant zijn bij menstruatieklachten, seksuele klachten of klachten aan de borsten. Bespreek deze zorgen openlijk, ook als de symptomen privé of gênant aanvoelen. [5] [1]

Vraag wie de onderzoeken regelt en wie de uitslagen zal uitleggen. Houd afspraken en metingen bij als meerdere zorgverleners de verantwoordelijkheid delen. Een ontbrekende uitslag moet aanleiding zijn om navraag te doen, in plaats van aan te nemen dat iemand anders deze heeft gecontroleerd. De controles zijn niet afgerond alleen omdat er bij aanvang bloed is afgenomen.

Ernstige symptomen die niet kunnen wachten

Koorts met ernstige stijfheid, verwardheid of een onregelmatige hartslag kan wijzen op het maligne neurolepticasyndroom en vereist spoedeisende beoordeling. Ook een epileptische aanval, collaps, ernstige ademhalingsproblemen of ernstige allergische zwelling vereist onmiddellijke hulp. Hevige dorst, vaak plassen en ongewone zwakte vereisen snel advies, omdat ze gepaard kunnen gaan met een hoge bloedglucose. Behandel nieuwe symptomen niet door op eigen initiatief extra sederende medicatie te nemen. [1] [2]

Zoek dringend psychiatrische hulp bij acuut suïcidegevaar, een ernstige gedragsverandering of als u niet in staat bent uw eigen veiligheid te waarborgen. Voor antipsychotica geldt een waarschuwing voor verhoogde sterfte bij ouderen met een aan dementie gerelateerde psychose; de hier besproken producten zijn geen algemene behandeling voor elke episode van onrust of andere klachten bij dementie. Bij een plotselinge verandering in verwardheid of gedrag moet de oorzaak worden onderzocht. [2] [3]

Wisselwerkingen en individuele voorzorgsmaatregelen

Bij gebruik van asenapine samen met andere sederende geneesmiddelen, bloeddrukverlagende middelen en geneesmiddelen die het hartritme beïnvloeden, is een specifieke beoordeling nodig. Fluvoxamine en paroxetine zijn voorbeelden van antidepressiva waarvoor een gerichte controle op wisselwerkingen nodig is; de vereiste maatregelen zijn niet voor elke combinatie hetzelfde. Geef de apotheker uw actuele lijst, inclusief geneesmiddelen die u af en toe gebruikt en supplementen. Verander geen van beide geneesmiddelen alleen op basis van een algemene waarschuwing voor wisselwerkingen. [1]

Ernstige leverfunctiestoornissen zijn een contra-indicatie voor Saphris. Meld leverziekten, hartaandoeningen, epileptische aanvallen, uitdroging, een eerder laag aantal witte bloedcellen en problemen met de regeling van de lichaamstemperatuur. Een zwangerschapswens, zwangerschap en borstvoeding vereisen individueel afgestemd advies van de psychiatrische en verloskundige zorgverleners. Zowel de risico’s van blootstelling als de gevolgen van een onbehandelde aandoening horen in dat gesprek thuis. [1]

Vertel voordat elders een nieuw geneesmiddel wordt voorgeschreven dat u asenapine gebruikt en vermeld de toedieningsvorm. Vraag om een bijgewerkt schriftelijk plan als een combinatie verandert. Een apotheker kan helpen onbekende namen of tegenstrijdige instructies te verduidelijken, maar de beslissing over de voortzetting van de psychiatrische behandeling moet afgestemd blijven met de verantwoordelijke behandelaar.

Alcohol, verslavingszorg en detoxificatie

Asenapine is geen goedgekeurd geneesmiddel voor detoxificatie van alcohol of opioïden. Bij iemand met problemen door middelengebruik kan het een rol hebben bij de behandeling van een afzonderlijk beoordeelde psychiatrische stoornis. Alcohol kan ongewenste effecten, zoals verminderde alertheid, versterken. Vertel het behandelteam over uw huidige gebruik, veranderingen in gebruik en eerdere ervaringen met ontwenning, zodat die problemen niet worden aangezien voor het simpelweg niet werken van de psychiatrische medicatie. [1] [2]

Gebruik geen overgebleven tabletten of pleisters om een detoxificatie zonder begeleiding slapend door te komen. Vraag hoe de psychiatrische zorg en de verslavingsbehandeling op elkaar worden afgestemd en met wie contact moet worden opgenomen als een geneesmiddel wordt gewijzigd. De gids over alcoholontwenning en gids over opioïdontwenning gaan in op die afzonderlijke behandelvragen.

De behandeling stoppen of wijzigen

Bij een geplande afbouw moeten de oorspronkelijke indicatie, eerdere terugvallen, bijwerkingen en beschikbare ondersteuning worden beoordeeld. NICE beveelt aan antipsychotica geleidelijk af te bouwen en de controles voort te zetten als de behandeling van een psychose wordt gestopt. Dit is anders dan bij een acute reactie, waarbij dringend medisch advies voorrang heeft. Vervang een individueel plan niet door een vast afbouwschema van internet of een omrekening van tabletten naar pleisters. [5]

Spreek af waarop u moet letten, wanneer de vervolgcontrole plaatsvindt en hoe u moet omgaan met leveringsproblemen. Noteer de data van wijzigingen naast observaties over slaap, stemming, denken en lichamelijke symptomen. Het doel is om opkomende problemen begrijpelijk te maken en er gericht op te kunnen reageren, niet om vooraf te bewijzen dat elk symptoom dezelfde oorzaak heeft.

Veelgestelde vragen

Zijn tabletten en pleisters hetzelfde voorschrift?

Nee. De toedieningswegen en instructies verschillen, evenals de goedgekeurde indicaties. Voor een wijziging is een plan van een voorschrijver nodig. [1] [3]

Is elk symptoom in de mond onschuldig?

Nee. Tijdelijke gevoelloosheid kan optreden, maar zwelling of ademhalingsproblemen vereisen dringende beoordeling in plaats van geruststelling dat het om een verwacht effect gaat. [2]

Wat hoort bij een medicatiebeoordeling?

Neem het huidige product, een nauwkeurig overzicht van het gebruik, recente onderzoeksuitslagen en uw belangrijkste zorgen mee. De checklist voor medicatiebeoordeling biedt een praktisch startpunt.

Onderbouwing en bronnen

1. DailyMed: voorschrijfinformatie voor Saphris.
2. MedlinePlus: asenapine.
3. MedlinePlus: transdermale pleister met asenapine.
4. EMA: Sycrest.
5. NICE CG178: aanbevelingen voor psychose en schizofrenie.

Bekijk verwante geneesmiddelprofielen in Medicatie en psychische gezondheid van A tot Z.

Medische beoordeling van de Engelse brontekst: Dr. Sarah Boss, MD.

Een vertrouwelijk eerste gesprek

U hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Ons aanmeldteam beantwoordt uw vragen over de behandeling en het verblijf en legt uit welke informatie nodig is voor de intake.

Bij COGNIFUL op Mallorca verblijft u in een eigen suite in een gedeelde residentie met maximaal vier cliënten. Klinische sessies en lichaamsgerichte behandelingen zijn individueel. Bekijk de kosten en aanmeldingsinformatie en bespreek met het team welke informatie nodig is voor de klinische beoordeling.

Ons gezamenlijke aanmeldteam

Ons aanmeldteam bellen+41 44 500 5111E-mail sturen[email protected]Contactopties