Gewichtsveranderingen en psychiatrische medicatie

Een gewichtsverandering tijdens een behandeling voor psychische klachten verdient een zorgvuldige beoordeling, geen verwijten. Geneesmiddelen kunnen de eetlust en de stofwisseling beïnvloeden, maar ook symptomen, slaap, beweging en andere aandoeningen kunnen veranderen wat er in het lichaam gebeurt. Het doel is de lichamelijke gezondheid te beschermen zonder de voordelen van effectieve psychiatrische zorg te verliezen. Deze gids legt uit wat u kunt bijhouden en hoe u mogelijkheden kunt bespreken zonder de behandeling zelfstandig te wijzigen.

Waarom het tijdsverloop belangrijk is

Verschillende psychiatrische geneesmiddelen kunnen samenhangen met gewichtstoename, maar het effect is niet voor iedere persoon of ieder middel hetzelfde. Noteer wanneer de behandeling begon, wanneer doseringen veranderden en wanneer de verandering in gewicht of eetlust merkbaar werd. Vermeld ook andere voorgeschreven geneesmiddelen en veranderingen in uw dagelijkse gewoonten. Een tijdlijn helpt een behandelaar om een mogelijk verband te beoordelen zonder aan te nemen dat het geneesmiddel de enige verklaring is. [1]

Beschrijf wat de verandering voor u betekent. Is honger moeilijker te beheersen, zit kleding niet meer prettig of maakt u zich zorgen over een testuitslag? Hebben slaperigheid of lichamelijke klachten bewegen moeilijker gemaakt? Dit zijn verschillende problemen die aanleiding kunnen geven tot verschillende gesprekken. Een zinvolle beoordeling moet aandacht besteden aan uw ervaringen in plaats van die terug te brengen tot één getal.

Effecten op de eetlust en antidepressiva

Mirtazapine kan de eetlust en het gewicht verhogen en kan ook slaperigheid veroorzaken. Niet iedereen ervaart al deze effecten. Een verbeterde eetlust na een depressie en een hinderlijke toename van honger tijdens de behandeling zijn soms moeilijk van elkaar te onderscheiden zonder het eerdere verloop mee te nemen. Vertel de voorschrijver wat er is veranderd, in plaats van te besluiten dat elke toename óf onschuldig herstel is óf het bewijs van een verkeerd voorschrift. [2]

Vraag of het geneesmiddel helpt tegen de symptomen waarvoor het is gekozen en of de huidige balans nog aanvaardbaar is. Vertel, als dat van toepassing is, over eten laat op de avond, een verandering in uw maaltijdpatroon of moeite om te merken dat u verzadigd bent. Het doel is niet om te verantwoorden wat u eet, maar om de behandelaar voldoende informatie te geven om de behandeling en ondersteuning te beoordelen.

Antipsychotica en de stofwisseling

Antipsychotica verschillen in hun effecten op de stofwisseling. In het CATIE-onderzoek bij mensen met chronische schizofrenie ging olanzapine gepaard met meer gewichtstoename en minder gunstige veranderingen in verschillende stofwisselingswaarden dan de andere onderzochte geneesmiddelen. Die bevinding voorspelt niet de uitkomst voor ieder individu en toont niet aan dat de alternatieven zonder risico zijn. [3]

Zowel olanzapine als quetiapine hebben in de patiënteninformatie waarschuwingen over gewicht en stofwisseling. Controles mogen niet achterwege blijven omdat iemand een lage dosis gebruikt, geen toegenomen honger heeft opgemerkt of heeft gehoord dat een ander geneesmiddel gemiddeld een hoger risico heeft. De relevante vraag is wat er bij deze persoon gebeurt en wat aandacht nodig heeft. [4] [5]

Geneesmiddelen voor stemmingsstoornissen en andere verklaringen

Valproaat kan samenhangen met gewichtstoename. Een behandeling met lithium kan de schildklierfunctie beïnvloeden, en symptomen zoals vermoeidheid, het koud hebben en gewichtsverandering kunnen nader onderzoek vereisen in plaats van automatisch aan de leefstijl te worden toegeschreven. Verschillende geneesmiddelen vragen daarom om verschillende onderzoeken. Eén lijst met geneesmiddelen die gewichtstoename kunnen veroorzaken, kan de oorzaak of de beste volgende stap niet bepalen. [6] [7]

Neem ook andere veranderingen mee in het overzicht: ziekte, een nieuw voorgeschreven geneesmiddel, veranderingen in alcoholgebruik, verstoorde slaap of minder beweging. Vraag of lichamelijk onderzoek of gerichte tests passend zijn. Probeer de oorzaak niet vast te stellen door een geneesmiddel te stoppen en opnieuw te beginnen, of door zonder begeleiding bewust meerdere dingen tegelijk te veranderen.

Wat controles u kunnen vertellen

Bij een behandeling met antipsychotica adviseert NICE om vóór en tijdens de behandeling gegevens over de lichamelijke gezondheid vast te leggen, waaronder gewicht, middelomtrek, bloeddruk, glucose of HbA1c en bloedvetten. Deze metingen beoordelen samenhangende maar verschillende aspecten van de gezondheid. Een stabiel gewicht garandeert geen normale glucose- of cholesterolwaarden, en een gewichtsverandering op zichzelf betekent niet dat er sprake is van diabetes. [8]

Vraag om de uitslagen in een vorm die u kunt begrijpen. Welke waarden zijn veranderd ten opzichte van de uitgangswaarden? Welke vragen om herhaling van het onderzoek of om maatregelen? Wie is verantwoordelijk voor de opvolging? Bewaar het afgesproken plan bij uw medicatielijst, vooral wanneer de ene zorgverlener de medicatie voorschrijft en een andere de onderzoeken uitvoert.

Geef het aan als wegen belastend is of verband houdt met een eetstoornis. Bespreek hoe noodzakelijke controles op een zorgvuldige manier kunnen worden uitgevoerd, inclusief hoe de getallen worden meegedeeld. Het klinische doel is beoordeling, niet een oordeel over uw uiterlijk. Een plan mag het niet moeilijker maken om hulp te zoeken voor lichamelijke of psychische zorgen.

Symptomen herkennen die niet kunnen wachten

Erge dorst, vaak plassen, wazig zien of ongewone zwakte kunnen samengaan met een hoge bloedglucose en vereisen snel medisch advies. Ernstig ziek zijn met braken, een veranderde ademhaling of een verminderd bewustzijn vereist een spoedbeoordeling. Wacht niet op het volgende geplande bloedonderzoek als u zich ernstig ziek voelt, ook niet als een eerdere uitslag normaal was. [1]

Gewicht is slechts één onderdeel van het geheel. Meld belangrijke nieuwe symptomen afzonderlijk, in plaats van aan te nemen dat ze bij gewone gewichtstoename horen. Neem de medicatielijst mee als die beschikbaar is, maar stel spoedeisende zorg niet uit om metingen af te ronden, naar een diagnose te zoeken of contact op te nemen met een reguliere informatiedienst over behandelingen.

Een bruikbaar overzicht voorbereiden

Een beknopt overzicht kan de datums van behandelwijzigingen, de belangrijkste verandering in eetlust, problemen met slaap en beweging, en de gevolgen voor het dagelijks leven bevatten. Meet zo vaak als u met uw behandelaar heeft afgesproken, in plaats van herhaaldelijk gedurende de dag te controleren. Het doel is een bruikbare trend en een duidelijke beschrijving van het probleem, niet een perfect dagboek.

Neem bestaande uitslagen mee in plaats van ze uit uw geheugen te reconstrueren. Noteer zowel wat er op psychisch gebied is verbeterd als wat er lichamelijk moeilijker is geworden. Zo kan het team de volledige balans bekijken. De gids voor een bijwerkingendagboek legt uit hoe u waarnemingen kunt ordenen zonder van het overzicht een poging te maken om zelf een diagnose te stellen.

Welke mogelijkheden kan een behandelaar overwegen?

Bij een beoordeling kunnen de psychiatrische medicatie, praktische ondersteuning en medische risicofactoren gezamenlijk aan bod komen. Mogelijkheden zijn onder meer betere toegang tot ondersteuning bij voeding en beweging, onderzoek naar een andere oorzaak, beoordeling of een geneesmiddel nog nodig is of het overwegen van een andere behandeling. De keuze hangt af van de diagnose en van hoe de persoon eerder op behandelingen heeft gereageerd. Het uitgangspunt mag niet zijn dat stoppen met psychiatrische zorg de enige manier is om de lichamelijke gezondheid te beschermen. [8]

Vraag de behandelaar om het doel van elke voorgestelde verandering uit te leggen. Is die bedoeld om honger te verminderen, een laboratoriumwaarde te verbeteren, sufheid te verminderen of een andere aandoening aan te pakken? Wat zou als een geslaagd resultaat gelden en wanneer wordt dat gecontroleerd? Zo wordt het plan concreter dan een algemene instructie om af te vallen.

Overstappen kan sommige mensen helpen, maar heeft ook nadelen

Het gerandomiseerde CAMP-onderzoek bestudeerde klinisch stabiele mensen met schizofrenie of een schizoaffectieve stoornis en zorgen over de stofwisseling. Overstappen van olanzapine, quetiapine of risperidon op aripiprazol verbeterde gemiddeld verschillende stofwisselingswaarden, maar na het overstappen stopten meer deelnemers met de toegewezen behandeling. Beide groepen kregen ook een interventie gericht op voeding en beweging. De bevindingen ondersteunen een mogelijkheid onder controle van een behandelaar, geen automatische aanbeveling voor iedereen. [9]

Bespreek vóór een overstap eerdere terugvallen, eerder gebruikte geneesmiddelen, bijwerkingen en de beschikbare ondersteuning als symptomen veranderen. Een ander geneesmiddel kan rusteloosheid, slapeloosheid of een ander probleem veroorzaken. Vraag hoe het team zowel de psychische stabiliteit als de lichamelijke uitkomsten zal volgen. Gebruik geen vergelijkingspagina om zelf uit te rekenen hoe u tabletsterktes kunt omwisselen.

Praktische ondersteuning moet passen bij het dagelijks leven

Leg belemmeringen uit in plaats van advies te aanvaarden dat u niet kunt opvolgen. Denk aan ploegendiensten, beperkte voedingskeuzes, misselijkheid, vermoeidheid, pijn, financiële beperkingen of een woonsituatie die vaste gewoonten moeilijk maakt. Vraag om ondersteuning die de belemmering aanpakt. Een verwijzing of een kleine verandering in uw dagelijkse gewoonten kan beter bruikbaar zijn dan een lange lijst met ideaal gedrag.

Bespreek beweging en maaltijden vanuit gezondheid en functioneren, niet als straf voor gewichtsverandering. Het is niet nodig om met deze gids een streng beperkend dieet of een streefgewicht in getallen vast te stellen. Iemand met een eetstoornis, zwangerschap, kwetsbaarheid of een andere medische aandoening kan een andere aanpak nodig hebben. Bespreek die omstandigheden rechtstreeks met het behandelteam.

Voeg geen afslankproducten toe zonder beoordeling

Middelen die zonder recept verkrijgbaar zijn en supplementen horen op de medicatielijst. Dat een product als natuurlijk wordt aangeprezen, betekent niet dat het effectief is, geen wisselwerkingen heeft of geschikt is voor iemand die psychiatrische geneesmiddelen gebruikt. Vraag een apotheker of voorschrijver om advies voordat u het toevoegt. Een medische beoordeling moet voorafgaan aan de keuze voor een product om een vermoedelijke bijwerking tegen te gaan.

Sla geen voorgeschreven doses over, gebruik geen stimulerende medicatie die aan iemand anders is voorgeschreven en neem geen laxeermiddelen om zorgen over uw gewicht aan te pakken. Vertel over gedrag dat moeilijk te beheersen is geworden, zonder het te bagatelliseren. De behandelaar moet zowel de lichamelijke zorg als de spanning daaromheen begrijpen om passende ondersteuning te kunnen bieden.

Herstel van verslaving en veranderingen in medicatie

Tijdens een verslavingsbehandeling kunnen veranderingen in eten, slaap, beweging en psychiatrische medicatie tegelijk optreden. Noteer de volgorde en bespreek uw zorgen met zowel het verslavingszorgteam als het team voor geestelijke gezondheidszorg. Een verandering in gewicht of eetlust toont niet aan of de detoxificatie is geslaagd. Een geneesmiddel dat nuttig is voor voortgaand herstel mag niet worden gestopt alleen omdat verschillende aspecten van het lichaam veranderen.

Het plan moet onderscheid maken tussen de behandeling van ontwenningsverschijnselen, terugvalpreventie, psychiatrische behandeling en beoordeling van de lichamelijke gezondheid. Gebruik geen reinigingskuur of thuisdetox als vervanging voor een beoordeling. Vraag welke zorgverlener de volledige medicatielijst coördineert en welke veranderingen tussen afspraken door moeten worden gemeld.

Voortgang beoordelen zonder verwijten

Spreek een moment voor vervolgbeoordeling af en bepaal welke uitkomsten worden besproken. Dat kunnen laboratoriumuitslagen, eetlust, alertheid, functioneren in het dagelijks leven en psychiatrische symptomen zijn, niet alleen gewicht. Vraag wat de volgende stap zou zijn als de eerste aanpak niet helpt. Een plan is bruikbaarder als het beschrijft hoe met moeilijkheden wordt omgegaan, in plaats van die als een gebrek aan medewerking te beschouwen.

Leg de afgesproken beslissingen vast. Dit helpt tegenstrijdige adviezen te voorkomen wanneer een nieuwe behandelaar bij het zorgteam komt. De checklist voor medicatiebeoordeling kan u helpen één duidelijke prioriteit mee te nemen naar het volgende gesprek, terwijl de voordelen van een werkzame behandeling behouden blijven.

Veelgestelde vragen

Wordt elke gewichtsverandering door medicatie veroorzaakt?

Nee. Het tijdsverloop, symptomen, andere aandoeningen en veranderingen in dagelijkse gewoonten moeten worden beoordeeld. Meer dan één factor kan bijdragen.

Moet ik de behandeling stoppen om te zien wat er gebeurt?

Nee. Maak een afspraak voor beoordeling in plaats van de behandeling zonder begeleiding te onderbreken als test.

Kunnen mijn zorgen belangrijk zijn, ook als de testuitslagen normaal zijn?

Ja. Spanning, veranderingen in eetlust en praktische moeilijkheden verdienen nog steeds bespreking, naast de medische uitslagen.

Onderbouwing en bronnen

Ga terug naar Medicatie en geestelijke gezondheid van A tot Z voor gidsen over afzonderlijke geneesmiddelen.

Medische beoordeling van de Engelse brontekst: Dr. Sarah Boss, MD.

Een vertrouwelijk eerste gesprek

U hoeft het niet alleen uit te zoeken.

Ons aanmeldteam beantwoordt uw vragen over de behandeling en het verblijf en legt uit welke informatie nodig is voor de intake.

Bij COGNIFUL op Mallorca verblijft u in een eigen suite in een gedeelde residentie met maximaal vier cliënten. Klinische sessies en lichaamsgerichte behandelingen zijn individueel. Bekijk de kosten en aanmeldingsinformatie en bespreek met het team welke informatie nodig is voor de klinische beoordeling.

Ons gezamenlijke aanmeldteam

Ons aanmeldteam bellen+41 44 500 5111 E-mail sturen[email protected]

Gewichtsveranderingen en psychiatrische medicatie: beoordeling, controles en mogelijkheden